Phí THC Là Gì? 3 Sai Lầm “Mất Tiền Oan” Cần Tránh

Khi mới bước chân vào ngành xuất nhập khẩu, hoặc thậm chí là dân kinh doanh lâu năm, cảm giác cầm trên tay một bảng báo giá cước vận chuyển (Freight Quotation) luôn mang lại nhiều cảm xúc lẫn lộn. Bạn thấy cước biển (Ocean Freight) có vẻ rẻ, đôi khi rẻ đến mức khó tin. Nhưng khoan đã, lướt xuống phần “Local Charges” (Phí địa phương), hàng loạt các dòng phí viết tắt hiện ra như một mê cung.

Trong số đó, THC luôn là cái tên “nặng ký” nhất, cả về nghĩa đen lẫn nghĩa bóng trên hóa đơn thanh toán. Nó xuất hiện trong mọi lô hàng container, dù bạn xuất đi Mỹ hay nhập từ Trung Quốc. Vậy thực hư phí THC là gì? Tại sao chúng ta phải trả khoản tiền này, và liệu có sự mập mờ nào giữa hãng tàu, cảng vụ và chủ hàng hay không?

Hãy cùng mổ xẻ vấn đề này dưới góc nhìn của người làm nghề thực chiến.

Phí THC là gì? (Terminal Handling Charge)

Hiểu một cách đơn giản nhất, THC (Terminal Handling Charge) là phụ phí xếp dỡ tại cảng. Đây là khoản tiền mà chủ hàng phải trả để bù đắp cho các hoạt động vận hành kỹ thuật diễn ra trong phạm vi cảng (terminal) để đưa container từ bãi lên tàu (đối với hàng xuất) hoặc từ tàu xuống bãi (đối với hàng nhập).

Nhiều người lầm tưởng phí này do cảng thu trực tiếp từ chủ hàng. Không hẳn vậy.

Trên thực tế, cảng (Port Operator) sẽ thu phí này từ các hãng tàu (Shipping Lines) theo hợp đồng khai thác. Sau đó, hãng tàu sẽ thu lại từ chủ hàng (Shipper hoặc Consignee) dưới danh nghĩa phí THC. Đây là một cơ chế “thu hộ – chi hộ”, nhưng thực tế câu chuyện tài chính đằng sau phức tạp hơn nhiều.

Phân loại phí THC theo luồng hàng

Để không bị bối rối khi đọc báo giá, bạn cần phân biệt rõ hai đầu thu phí:

• THC/L (Terminal Handling Charge at Load Port): Phí xếp dỡ tại cảng xếp hàng (đầu xuất).
• THC/D (Terminal Handling Charge at Discharge Port): Phí xếp dỡ tại cảng dỡ hàng (đầu nhập).

Tùy vào điều kiện Incoterms bạn ký kết (EXW, FOB, CIF, DAT…), bạn sẽ biết mình phải chịu đầu THC nào, hay phải “gánh” cả hai.

Bản chất thực sự: Tiền phí THC chi trả cho những hoạt động gì?

Khi bạn trả 150 USD cho một container 20 feet tiền THC, số tiền đó không hề “bốc hơi”. Nó đang vận hành một guồng máy khổng lồ tại cảng biển. Hãy hình dung quy trình này:

1. Hệ thống cầu bờ (Gantry Crane): Những chiếc cần cẩu khổng lồ cao hàng chục mét vươn ra biển để gắp container từ tàu đặt xuống cầu cảng. Chi phí vận hành, bảo dưỡng và nhân công cho những cỗ máy này cực lớn.
2. Xe nâng và xe đầu kéo nội bộ: Di chuyển container từ cầu tàu vào bãi sơ đồ (CY – Container Yard).
3. Nhân công xếp dỡ: Đội ngũ công nhân kỹ thuật, người điều phối (checker), người lái cẩu.
4. Quản lý bãi: Chi phí cho hệ thống phần mềm quản lý vị trí container, đảm bảo container của bạn không bị “lạc trôi” giữa hàng nghìn chiếc hộp sắt giống hệt nhau.

Do đó, THC là khoản phí bắt buộc để duy trì “sự sống” của cảng. Nếu không có hoạt động này, container sẽ mãi nằm im trên tàu hoặc chết dí tại cổng cảng.

Sự nhầm lẫn tai hại: THC, Handling Fee và Wharfage

Trong quá trình làm việc, tôi thấy rất nhiều doanh nghiệp tranh cãi với Forwarder vì nhầm lẫn giữa các loại phí này. Rạch ròi các khái niệm là cách duy nhất để bạn không bị “hớ”.

1. THC vs. Handling Fee

Đây là hai khái niệm hoàn toàn khác nhau nhưng thường bị đánh đồng vì cái tên na ná nhau.

• THC: Liên quan đến vật lý. Là tiền trả cho máy móc, nhân công bốc xếp container. Phí này do Hãng tàu quy định.
• Handling Fee (Phí làm hàng): Liên quan đến giấy tờ và dịch vụ. Đây là phí mà các công ty Forwarder/Logistics thu để trang trải chi phí giao dịch với đại lý nước ngoài, khai báo manifest, phát hành B/L hoặc D/O.

Mẹo nhớ: THC trả cho “sức lao động của máy móc”, Handling Fee trả cho “sức lao động của nhân viên văn phòng Forwarder”.

2. THC vs. Wharfage (Cầu bến)

Ở một số nước hoặc cảng đặc thù, phí cầu bến (Wharfage) được tách riêng. Nhưng thông thường, trong báo giá quốc tế chuẩn, chi phí bến bãi cơ bản đã nằm trong THC hoặc cước biển, còn Wharfage thường được hiểu là phí sử dụng cơ sở hạ tầng bến cảng do cơ quan quản lý cảng thu (đôi khi tách riêng như ở Việt Nam có phí cơ sở hạ tầng cảng biển mới áp dụng gần đây tại TP.HCM hay Hải Phòng).

Tại sao phí THC lại gây tranh cãi giữa Chủ hàng và Hãng tàu?

Nếu THC chỉ đơn thuần là “thu hộ – chi hộ” như lý thuyết, sẽ chẳng có gì đáng nói. Vấn đề nằm ở sự chênh lệch giá (Markup).

Các hãng tàu lớn thường ký hợp đồng dài hạn với cảng vụ với mức giá xếp dỡ rất ưu đãi (nhờ sản lượng lớn). Tuy nhiên, khi thu lại từ chủ hàng lẻ (Shipper/Consignee), mức phí THC thường cao hơn số tiền thực tế hãng tàu trả cho cảng.

Ví dụ thực tế:
Hãng tàu A trả cho cảng Cát Lái khoảng 50 USD để bốc một container 20DC. Nhưng trong báo giá gửi cho bạn, dòng phí THC hiển thị là 120 USD. Phần chênh lệch 70 USD đó được xem như một khoản phụ thu để bù đắp chi phí vỏ container rỗng, chi phí quản lý vỏ, và tất nhiên – là lợi nhuận của hãng tàu.

Đây chính là điểm nóng khiến các hiệp hội chủ hàng (Shippers’ Council) trên thế giới thường xuyên khiếu nại. Họ cho rằng hãng tàu đang biến THC từ một khoản phụ phí bù đắp chi phí thành một nguồn doanh thu chính, tách rời khỏi cước biển (Ocean Freight) để làm cho giá cước vận chuyển trông có vẻ thấp hơn nhằm cạnh tranh.

Mức phí THC hiện nay là bao nhiêu?

Không có một con số cố định cho toàn thế giới, và ngay cả tại Việt Nam, mức phí này cũng thay đổi tùy thuộc vào:

• Hãng tàu: Mỗi hãng (Maersk, MSC, ONE, Cosco…) có biểu giá riêng.
• Loại container: Container lạnh (Reefer) và container quá khổ (OOG) luôn có phí THC cao hơn nhiều so với container thường (Dry) do yêu cầu kỹ thuật xếp dỡ phức tạp và rủi ro cao.
• Tuyến đường: Một số tuyến xa hoặc đặc thù có thể bị áp mức THC khác biệt.

Tuy nhiên, để bạn dễ hình dung và lập dự toán ngân sách, đây là khoảng giá phổ biến tại thị trường Việt Nam (ước tính):

• Container 20 feet (Dry): Dao động từ 120 USD – 150 USD / cont.
• Container 40 feet / 40 HC (Dry): Dao động từ 180 USD – 250 USD / cont.
• Container lạnh (Reefer): Có thể cao hơn 20-30% so với hàng khô.

Lưu ý: Mức phí này chưa bao gồm VAT và có thể thay đổi theo thông báo (GRI) của hãng tàu.

Tác động của phí THC đến bài toán Incoterms

Khi đàm phán hợp đồng thương mại quốc tế, việc ai trả phí THC là một “cái bẫy” nếu bạn không rành rẽ Incoterms.

• Nhóm E (EXW) & Nhóm F (FOB, FCA):
• Nếu bạn là người mua (nhập khẩu) mua EXW: Bạn chịu cả THC đầu xuất và THC đầu nhập.
• Nếu bạn là người bán (xuất khẩu) bán FOB: Bạn chịu THC đầu xuất (tại cảng đi), người mua chịu THC đầu nhập. Đây là điểm người làm xuất khẩu Việt Nam hay quên tính vào giá vốn (Costing).
• Nhóm C (CIF, CFR) & Nhóm D (DAP, DDP):
• Nếu bạn bán CIF: Bạn trả cước biển + THC đầu xuất. Người mua trả THC đầu nhập.
• Lưu ý quan trọng: Trong một số hợp đồng vận tải, hãng tàu chào giá “Liner Terms” (Full cước). Lúc này cước biển đã bao gồm THC hai đầu. Bạn cần hỏi kỹ Forwarder: “Giá này là All-in hay chưa bao gồm Local Charges hai đầu?”.

Chiến lược tối ưu hóa và kiểm soát phí THC

Là một người làm nghề, chúng ta không thể yêu cầu hãng tàu “miễn phí” THC vì đây là quy định ngành. Tuy nhiên, chúng ta có thể kiểm soát để không bị mất tiền oan.

1. Yêu cầu tách bạch trong báo giá (Breakdown Quotation)

Đừng bao giờ chấp nhận một báo giá chung chung kiểu “Trọn gói 2000 USD”. Hãy yêu cầu Forwarder hoặc Hãng tàu liệt kê rõ: Ocean Freight là bao nhiêu? THC là bao nhiêu? Bill fee là bao nhiêu? Việc này giúp bạn so sánh giá giữa các đơn vị cung cấp dịch vụ một cách công bằng. Một bên có thể chào cước biển (O/F) thấp để “câu khách” nhưng lại đẩy phí THC và các phí Local Charges khác lên cao ngất ngưởng.

2. Kiểm tra thời hạn hiệu lực

Phí THC thường ổn định hơn cước biển, nhưng không phải là bất biến. Hãng tàu thường điều chỉnh THC mỗi năm một lần hoặc khi có biến động lớn về tỷ giá/xăng dầu. Hãy chắc chắn báo giá bạn cầm trên tay còn hiệu lực cho lô hàng sắp tới.

3. Đàm phán trong hợp đồng mua bán

Nếu bạn là người nhập khẩu và có vị thế đàm phán tốt, hãy cố gắng đẩy phần THC đầu xuất cho người bán (bằng cách mua theo điều kiện FOB thay vì EXW). Ngược lại, nếu bạn xuất khẩu, hãy tính toán kỹ THC vào giá thành sản phẩm (COGS) để không bị ăn mòn lợi nhuận.

4. Cảnh giác với “Phí chồng phí”

Đôi khi, các Forwarder thiếu uy tín sẽ kê thêm một khoản nhỏ vào phí THC so với biểu giá gốc của hãng tàu (gọi là “chênh”). Bạn có thể kiểm tra chéo (cross-check) bằng cách tra cứu biểu giá public trên website của hãng tàu hoặc hỏi tham khảo một vài đơn vị khác. Tuy nhiên, cũng cần thông cảm nếu Forwarder thu thêm một chút phí quản lý (admin fee) nếu họ phải ứng trước tiền mặt số lượng lớn để đóng cho hãng tàu giúp bạn.

Góc nhìn tương lai: Xu hướng của phí THC

Ngành logistics đang thay đổi chóng mặt với sự áp dụng của công nghệ và tự động hóa cảng biển (Smart Ports). Nhiều người kỳ vọng việc tự động hóa sẽ giảm chi phí nhân công, từ đó giảm THC.

Tuy nhiên, thực tế lại đang chứng minh điều ngược lại. Chi phí đầu tư cho công nghệ cảng biển, hệ thống xếp dỡ tự động và các tiêu chuẩn xanh (Green Port) đang khiến chi phí vận hành tăng lên. Do đó, xu hướng tăng phí THC theo lộ trình hàng năm là điều khó tránh khỏi.

Một điểm đáng lưu ý nữa là sự biến động của chuỗi cung ứng. Khi tình trạng tắc nghẽn cảng (Port Congestion) xảy ra, các hãng tàu thường áp dụng thêm các phụ phí mới (như PCS – Port Congestion Surcharge), nhưng đôi khi họ cũng vin vào cớ “tăng chi phí vận hành bãi” để đề xuất tăng THC.

Phí THC (Terminal Handling Charge) không chỉ là một dòng số liệu trên hóa đơn, nó là đại diện cho chi phí vận hành khổng lồ của chuỗi cung ứng toàn cầu ngay tại cửa ngõ quốc gia. Đối với người làm xuất nhập khẩu, hiểu rõ “Phí THC là gì” không chỉ dừng lại ở khái niệm, mà là hiểu về dòng tiền, về trách nhiệm và về cách cấu thành nên giá vốn hàng hóa.

Đừng nhìn THC như một khoản phí “bất khả kháng” đáng ghét. Hãy nhìn nó như một phần tất yếu của cuộc chơi logistics. Sự chuyên nghiệp nằm ở chỗ bạn biết rõ mình đang trả tiền cho cái gì, và làm thế nào để đưa khoản chi phí đó vào bài toán kinh doanh một cách hiệu quả nhất. Kiểm soát tốt các loại phụ phí như THC chính là cách bạn bảo vệ biên lợi nhuận của doanh nghiệp trong thị trường đầy biến động này.